Cadwyni Rhyddid

Reviews / Votes

Braf ydy cael cyfrol sy'n llonni calon, yn cyffroi'r dychymyg ac yn bwydo enaid. Llais personol ffres a chynhyrfus.

Magwyd yr awdur yng Nghoed-poeth a dod dan ddylanwad y bardd Bryan Martin Davies yng Ngholeg Ial. Wedyn i'r Brifysgol yng Nghaergrawnt a graddio mewn Saesneg cyn cwblhau ei ddoethuriaeth dan adain yr Adran Gymraeg yn y Brifysgol yng Nghaerdydd. Yna ymuno a'r BBC yno.

Bu'n agos iawn at gipio'r goron yn yr Eisteddfod Genedlaethol fwy nag unwaith, ac wrth gwt un o blant Caerdydd, Emyr Lewis, ym Mro Ogwr, 1998. Cafodd y bywyd dinesig ddylanwad dwfn ar y ddau.

Yn y gyfrol hon fe geir digon o amrywiaeth ffurf a chynnwys ? englyn, sonedau, ffurfiau telynegol a dogfennol, ymsonau dwys a dychanol. Gobeithio y caiff ei ddychymyg a'i ddireidi gyfle o fewn y BBC ac S4C. Mae mawr angen amdanynt.

Un o'i themau yw amlochredd y bywyd dinesig, yn fwyaf penodol y byd cyfryngol:

Mae'n byd ni'n garchar o gamerau
yn ddrysfa o ddelweddau,
gweld eraill drwyddynt,
gweld ein hunain ynddynt,
maen nhw'n fwy real na realaeth.

Byd y BMW a'r fwydlen foethus, byd sydd wedi cyfnewid gwerth am bris:

Rwyt ti'n gwario mwy ar steil dy wallt na phensiwn mis dy nain,/ Os clywi son am Calvin, 'rwyt ti'n meddwl am Calvin-Klein.

Fe dreuliodd gyfnod yn y Rhondda cyn dod i'r ddinas:

mewn stad rhwng nef a daear ar y bryn
y llwch ar frest, neu'r haint mewn waliau llaith,
canser mewn paced, nodwydd yn y graith.

A chyfnod wedyn yng ngogledd Iwerddon, a Branwen yn gyfeiliant:

cryfach yw'r tristwch sy'n torri calon
na'r grym sy'n hollti'r atom.

Wedyn, Rwmania a'r darlun hunllefus hwnnw o gartre i blant a nam ar eu meddwl:

y goedwig o freichiau gwag
yn ceisio coflaid
y lleisiau llwglyd yn crio
'Dadi! Dadi!'

Yn ol yn y brifddinas mae nodau gobaith a gorfoledd ? gweld hadau y Gymru rydd.

A'r anturiaeth arall honno yn 'Tywyllwch' sy'n tanlinellu hiraeth y bardd am wirionedd sy'n ddyfnach hyd yn oed na iaith y gwleidydd neu'r bardd:

Ar ben y staer, gyda'r nos
y petruso, yr aros,
y llais bach wrth gyrchu'r gwyll.
'Tyrd gyda mi, mae'n dywyll.?

Yn unig dringaf yn uwch
gan estyn llaw i'r duwch
gan ddisgwyl ar y trothwy,
I law gynnes ei chymryd hi.

Clamp o gyfrol! -- Gwyn Erfyl @ www.gwales.com