D Seisler hiis böös

Erzählung
 
 
Zytglogge (Verlag)
  • 1. Auflage
  • |
  • erschienen am 18. April 2017
  • |
  • 183 Seiten
 
E-Book | ePUB ohne DRM | Systemvoraussetzungen
978-3-7296-2150-3 (ISBN)
 
In diesem Buch stehen die Sensler für einmal im Mittelpunkt. Als Deutschfreiburger leben sie an der Grenze zwischen West- und Deutschschweiz. Sie gehen nicht nur leicht vergessen, sie haben auch einen schweren Stand - gegenüber anderen Dialekten, der französischsprachigen Mehrheit im Kanton und untereinander. Ständig gibt es Grabenkämpfe und Missverständnisse.
Doch Hilfe naht! Um der Entwicklung des Sensebezirks neuen Schub zu verleihen, wird die ins Leben gerufen. Als Berater wirft man den Einheimischen Toni Schöpfer ins kalte Wasser. Wider Erwarten hat er grossen Erfolg. Doch er ahnt zunächst nicht, dass er nur ein Rädchen im Getriebe ist und einflussreiche Mächte die Fäden im Hintergrund ziehen. Seine grösste Aufgabe steht ihm noch bevor: die Sensler vor der Verschwörung zu retten.
  • Deutsch
  • Muttenz/Basel
  • |
  • Schweiz
  • Neue Ausgabe
  • 64,80 MB
978-3-7296-2150-3 (9783729621503)
weitere Ausgaben werden ermittelt
Geb. 1970, ist Journalist, Schriftsteller, Dialektologe, Mundartredaktor bei Radio SRF und Redaktor bei den . Erarbeitete das (2000), die historischen Romane (2007) und (2012). Co-Autor von (2014) mit Lebensgeschichten aus Freiburg. Zahlreiche Publikationen, Bühnenauftritte, Vorträge und Projekte rund um Senslerdeutsch, die Sensler Leute und die Sprachgrenze. Kulturorganisator im Theater und bei in Tafers.
[-- Ihr eBook-Reader unterstützt kein Audioinhalt --]

2. Aazyigschraft


De Toni het a schlafloosi Nacht hinder sich. No itz am Moorge am haubi achti het er chauti, nassi Henn. Wen er sich as Ggaffi kanet, meerkt er, dass er sogaar schlotteret. Är taff fasch nid dra deiche, was geschter passiert isch: äär ùf ds Maau im Schwynwärffer-Liecht!

Zùm Gluck het er am Aabe as par Glaas Roota gschletzt. Asoo het er wenigschtens am Aafang zwoo Stùnn jùscht pfuuset. Aber vo den aa het es nùme no treejt. Di Hotline het ne extreem beschäftiget. Was hetten er andersch söle mache? Waas andersch sääge? Ù wy giit es itz wytter?

Neei, ason a Hùdù, wyn er hütt am Moorge isch: Är muess fort. Hütt Vùrmitaag het er nüüt andersch loos, är chenti ùmmi amaau uf Charmey ga bädle. Är kanet Baadhose ù Tüechli, riicht ds Outo vom Garaasch usa ù truckt ùf ds Gaaspedaau. Nam a knappe Kilomeeter faart er vor ùm Dorfzentrum deduur. Dem Buu ùs de 1980er Jaar, won er sich geschter dine verluffe het. Är schäälet ùberi ù meerkt, wy mù graad ùmmi d Hitz i Chopf isch. Ù nid nùme daas. Sy chlyy Opel Corsa hueschtet drüümau chùrz, ggumperlet no iinisch ù blybt staa. Verdammta Sssou-Chlapf!

De Toni stygt uus ù lüttet sym Brueder aa. Dä isch Mech ù cha vilicht epis mache. De Brueder verschpricht, amaau cho z ggùgge. De Toni hocket ùf ena Stii ù spienzlet gäge ds Dorfzentrum ùberi. Haubgroosses Coop, Beckeryy, Chliiderlaade ù Coiffeur. As Café, wo speeteschtens am Aabe am subni zuetuet. Dezue as par Büro, Architekt, Rächtsaawaut ùn as Parkhuus. Zoberischt awä Woonige. A gäbiga Träffpùnkt fur ds Doorf.

Asoo vo ùsse probiert er, sy geschtrig Wääg vom Coop i ds Parkhuus naazzichne. Ù da gseet er knapp uberùm Bode a Reja vo Oberliechter. Är cha uusrächne: Epa hie müessti dä Rumm syy, won er geschter dine telefoniert het. Dur di Pfeischter chùnt Liecht usa, auz hell belüechtet. De Toni erchlupft. Ja, är het geschter das Schynwärffer-Liecht nid gglöscht. Är het ja nid ggwusst woo. Giit ächt det schusch niemer yy ù uus?

Di Liechtverschwendig laat mù ki Rue. Är ggùgget zeersch no zwo Minutte, ob sy Brueder endlich chùnt. Näy entscheidet er sich andersch ù giit i ds Yychùùfszentrum yy. O mit Liecht fundt er de Rumm. As gseet no genau uus wy geschter. Itz gseet er de Schauter o, epa anderthaub Meeter rächts vo de Tuur. So epis cha mù im Fiischtere gaar nid fune!

De Toni löscht ds Liecht ù wott d Tuur zuetue, da lüttet ds Telefon bim Tusch. Neei? Jaa? Neei? Är ergit sich, laat ds Liecht ùmmi aa ù nummt ab. Am anderen Endi vo de Liitig chlagt a jùngi Frou.

-Sälü, Toni. Mengisch tuen i ùf Seislertütsch bi de Verbe «sein» ù «haben» verwächsle. Siit mù, «är het» oder «är isch fertig»? «Är het» oder «är isch gschwùme»?

-Ja, de Seisler hets haut böös.

-Ggùgg, das miinen i. I wurdi sääge: De Seisler «isch» böös ù nid «het» böös.

-Neei, de Seisler isch doch nid böösa.

-Hesch doch dùù graad phùùptet.

-Neei, de Seisler hets böös. Das hiisst: Är het Probleem. As isch nid iifach fur ne.

-Ja, ebe, de red doch tütsch ù säggs asoo!

-Das isch äbe no böös, andersch z sääge.

-Gseesch, o dùù siisch nid nùme «är hets böös», sondern o «as isch böös».

-Ja äbe, gseesch säuber! Genau das miinen i, wen i sääge, «d Seisler hiis böös». We nid amaau wier ùnderenann üüs verstane.

D Pascale Stadelmann chùnt vo Taafersch. Si isch eersch im Chindergarte i Seisebezirk choo. Vo Zùùg häre zuglet. We si am erschte Taag mit Nachpuursch Chinn het wöle ga spiile, het si iiras erscht Seisler Uusdrùck ggleert: «Gang hiim!» De näächschta isch gsyy: «Houss ab!» Aber am dritte Taag het si ggleert: «Ebe haut!»

Ja, «ebe haut» isch a wichtiga Uusdrùck vo de Seisler.

De Toni het vuü mee z tüe aus am erschte Taag. Was dene Lütt auz fur Fraage chäme! Das nüü telefoonisch Seisler Chùmmerchäschtli schynt sich ùmazrede. Ù d Mane-Stumm vo obe siit mù, är sygi de o verantwortlich fur d Fraage, wo i de Nacht ùf e Aaruefbeantworter chäme. Ù settig, wo per SMS, Mail, Twitter oder per Poscht yyträffe. Ùf ùm Gschtöu hiigen er as par Büecher fur Züüg naazschlaa. Aber o ruume ù pùtze hie im Rumm sygi syni Büez.

A dem Taag gits fur e Toni o di einti oder anderi pyynlichi Situation am Telefon. As chùnt mù mengisch, wiis Gott, haut graad nüüt i Sinn. Är wächslet de Höörer vom rächte zùm linggen Oor ù deicht dewyle: «I muess epis sääge, irgendepis!» Wen er abgheicht het, zyet er fur sich Bilanz: «Ouuu, dasch itz awä nid de Hammer gsyy.»

Aber di Stumm mäudet sich i ùnregùmäässige Abschtänn ù rüemt ne. O nach settigne schwache Phase. «Es ist toll, wie du deiner Region hilfst. Ich liebe die Senseler», siit d Stumm ùf Standardtütsch.

«Merci, Chef», antwortet de Toni. Är feet ne itz afa duuze. Ù är chùnt ging ruiger. Ruepùus 60. Nùme wes lüttet a chùùrzi Aaschpanig, wen er nid wiis, was itz chùnt. Telefoniere isch fur iim nid epis Aagnääms.

«Kalt wie eine Hundeschnauze», siit d Stumm. Ù füegt aa, de Loon vo geschter sygi de scho ùf sym Bankkonto.

De Toni erchlupft. Loon? Hei, stummt! Da muess er de maau bi de Bank naafraage. Ù da chùnt mù no i Sinn, dass sy Brueder ja het söle cho häuffe, ds Outo z flicke. Är vergisst ifach di Wùcha auz.

De Toni stiit ùf ena Stuu wùy ù ggùgget dur d Oberliechter usi. Det stiit weder sy Brueder, no sys Outo. Verschwùnde. Är ggùgget ùf sys Handy ù gseet «7 Anrufe in Abwesenheit». De Empfang hie im Chäller isch awä miserabù. Oder het sy Brueder ifach de fautsch Aabieter?

De Oswald Schöpfer chùnt vo Brunisried. Är isch de Brueder vom Toni ù het dä Moorge nùme müesse Moscht i Tank fule. Näy isch di auti Rochla ùmmi ggluffe. Höchschti Zytt, dass de Töönù dä Guurbe yytuuscht. Warschynlich isch d Benzin-Aaziig futsch.

De Oswald giit säute fort. Ù wen er amaau ùs ùm Seise­bezirk usi giit, de faut mù uuf, dass niemer das Gebiet kennt. We si iin kööre rede, fraage d Lütt aube: «Si? Chömet Si us em Wallis?» - «Neei, Kanton Frybùrg», siit de Oswald meischtens chli lyysliger. - «Fribourg? Wieso redet Si den nöd französisch?»

Wüvù Maau het er ächt as settigs Gschprääch scho erläbt?

Im Hotline-Büro lüttet ds Telefon. Ds brueflicha ù nid im ­Tonis Handy. De Toni het no ging kis Zyttli gfùne. Wen er doch nùme wussti, wy lang ass er uberhoupt no Zytt het, hie z telefoniere.

-«Notfraagstell», Schöpfer.

-Guten Tach. Wo und wann muss ich mich melden, wenn ich eine spezielle Mundartfrage habe?

-Das kann ich Ihnen gleich sagen. Aber zuerst: Haben Sie eine Uur?

-Wie bitte?

-Eine Uur?

-Tschuldigung?

-Haben Sie eine Uur?

-Ich versteh Sie nicht.

-Und ich verstehe nicht, was Sie nicht verstehen. «Haben - Sie - eine - Uur?» Ist doch Hauchdeutsch.

-Ein Uur?

-Ja, eine Uur, die man ums Handgelenk bindet, mit Zeigern und Zahlen von 1 bis 12.

-Ah, eine Ùùa.

-Ja, eine Uur, sag ich doch.

-Nein, Ùùa spricht man das aus.

-(schüttlet de Chopf) Mir scheint: Nicht immer sind wir Exoten Schuld an den Missverständnissen.

De Telefonieri chùnt vo Tütschlann. Är nummt sich säuber aso wichtig, dass es iim furn asmaau guet tuet, wen är nid vorgschtöut chùnt.

So, Füraabe. Bi sym Brueder ga ds Outo riiche ù näy i Hindera.

Scho mengisch i sym Lääbe isch sich de Toni Schöpfer ùs Seisler Exoot vorchoo. Erläbnis ù Fraage zùm Wääse vo de Seisler triit er scho lang mit sich ùma; ù a dem Aabe gredifort a sy Stammtusch. Är isch uberzügt, dass d Kathrin imù cha häuffe. Dia het Wurtschaft gschtùdiert ù sich ùf Marketing spezialisiert.

Är meerkt ja guet: Das Seislersyy chùnt iim ging wichtiger. Früer niit. Früer het er sich nùme versteckt ù aapasst. Da het ersch blööd gfùne, dass syni Grossmueter Wörtlini sammlet. Hütt aber isch er stouz ùf syni Spraach ù syni Härkùnft. Är wott mee erfaare. D Kathrin isch da di Jùschi. Si phùùptet, si sygi d Uuruurenkeli vo de Ankehäx ù het o schusch epa di glyychi Miinig wyn äär. Si siit: «A Region setti zäme iiras Wärte verteidige.»

De Dokter Bär fundt daas aus nùme beschränkt interessant: «Wänn ich öi so zueluege, iir springed immer hin und heer. Wänns mues sy, sinder d Mitti vo de Wält und sind dänn enttüscht, wänn di andere das nöd eso gseend. S ander Maal sinder stolzi Exoote, wo mit den andere nüüt wännd gmeinsam haa.»

«Ii jedefaus», erkläärt de Toni, «i bu gäär Exoot. Ù das bezyet sich o ùf ds Rede im Dialäkt. I ha momentan a Job, wo chli andersch isch. Ù mit dùm Chef han is o guet. O wen er hochtütsch redt, ùn ii nid wiis, wär es isch.»

«Das isch wider tüpisch Sänsler», siit de Teddy Bär, «sofort suechsch eine, wo du als Chef...

Dateiformat: ePUB
Kopierschutz: ohne DRM (Digital Rights Management)

Systemvoraussetzungen:

Computer (Windows; MacOS X; Linux): Verwenden Sie eine Lese-Software, die das Dateiformat EPUB verarbeiten kann: z.B. Adobe Digital Editions oder FBReader - beide kostenlos (siehe E-Book Hilfe).

Tablet/Smartphone (Android; iOS): Installieren Sie bereits vor dem Download die kostenlose App Adobe Digital Editions (siehe E-Book Hilfe).

E-Book-Reader: Bookeen, Kobo, Pocketbook, Sony, Tolino u.v.a.m. (nicht Kindle)

Das Dateiformat ePUB ist sehr gut für Romane und Sachbücher geeignet - also für "glatten" Text ohne komplexes Layout. Bei E-Readern oder Smartphones passt sich der Zeilen- und Seitenumbruch automatisch den kleinen Displays an. Ein Kopierschutz bzw. Digital Rights Management wird bei diesem E-Book nicht eingesetzt.

Weitere Informationen finden Sie in unserer E-Book Hilfe.


Download (sofort verfügbar)

22,99 €
inkl. 7% MwSt.
Download / Einzel-Lizenz
ePUB ohne DRM
siehe Systemvoraussetzungen
E-Book bestellen